Yusuf Yüksel: ‘RCEP ve Türkiye’ye etkileri’

 Türkiye’de iktisat gündeminin çok ağır olduğu şu günlerde dünyada da çok önemli olaylar oluyor. Geçtiğimiz günlerde ASEAN ülkeleri ve Avustralya, Japonya, Yeni Zellanda ve Güney Kore ortasında serbest ticaret muahedesi imzalandı. Mutabakatın iki yıl içinde yürürlüğe girmesi bekleniyor.

Bölgesel kapsamlı ekonomik iştirak (RCEP) mutabakatı sonrası Asya’da dünyanın en büyük ekonomik bloku kuruldu. Muahedeye karar veren 15 ülke dünya iktisadının %30’una denk büyüklüğe sahip. Muahede Hindistan dışında bütün büyük Asya ekonomilerini kapsıyor.

Hindistan, muahedenin kendinin aleyhine olabileceği çekincesi ile mutabakattan çekilmişti; Hindistan’ın tezi Çin’in mutabakat sonrası birçok pazarında damping yapabilecek olmasıydı ama öbür ülkelerin muahedeye varması sonrası Hindistan’ın bu birliğe uzak kalabilmesi çok kolay olmayacak.

Muahede birçok açıdan yenilikler barındırıyor. Öncelikle hem politik hem de ekonomik olarak çok problemli birçok ülke bir ortaya gelmiş durumda yeniden geçmişte gördüğümüz blokların bilakis çok farklı ekonomik seviyede ülkeler ilk kere bu kadar büyük bir ekonomik blok haline geldiler. Çin ironik bir halde muahedeyi ”Çok taraflılık ve serbest ticaret zaferi” olarak ilan etti.

RCEP ile Çin-Japonya-Güney Kore üzere çok önemli ülkelerde ilk kez serbest ticaret mutabakatı imzalanmış oldu.

RCEP taraflara ne türlü yenilikler sunuyor

 RCEP ile mutabakat tarafı 15 ülkede üretilen bütün mallar hangi ülkede üretilirse üretilsin yahut hangi pozisyondan hareket ederse etsin tek bir evrakla üye ülke malı olarak değerlendirilecek ve serbestçe hareket edebilecek. Son zamanlarda Çin’in üretim merkezi olması, tedarik zincirlerindeki kilit pozisyonu global salgın sonrası önemli zorluklarla müsabakası önemli bir kıssa idi ama RCEP, Çin’in dünya üretiminde tartısına büyük bir dayanak veriyor. Ayrıyeten Avustralya, Güney Kore, Japonya üzere çok önemli ABD/Batı müttefiklerinin Çin için son derece stratejik bir mutabakatta yer alması politik bir Çin zaferidir yorumu kusurlu olmayabilir natürel ki bu muahedeye Trump’ın mirası da diyebiliriz. Trump’ın yalnızca Amerika çıkarını önceleyen müttefik ülkeleri bile tehdit eden ticaret politikaları birçok önemli müttefik ülkeyi alternatifleri değerlendirmeye teşvik etti.

Daha önce ABD’nin Çin’in dünyadaki ekonomik durumuna Hindistan’ı taşımak istediğine ve ellerindeki bütün kozları kullanarak Çin’i çevrelemeye çalıştığına dair bir makale yazmıştım. (Abd-Çin soğuk savaşı ve Hindistan) RCEP için Çin’in bu politkaya cevabı yorumu kusurlu olmayabilir.

RCEP ve Türkiye

RCEP muahedesi tam 8 yıl süren müzakerelerin sonucu imzalandı  ama Türkiye’de pek fazla dikkat çekmemişti hatta mutabakat gününe kadar hakkında haber bile pek yapılmadı. Türkiye’nin elli yıldır Avrupa kapısında beklemesi sonrası RCEP üzere alternatifler bizim için bir seçenek mi sorusu akla geliyor lakin RCEP’in bizim için bir alternatif olması çok muhtemel değil. Türkiye, RCEP ülkelerine mevcut durumda bile yıllık 40 milyar dolar civarında açık veriyor ve Asya ülkelerine karşı açığımız Avrupa’ya olan açığımızla kıyaslanınca Asya’dan ithal ettiğimiz eserler nispeten daha kolay yerini doldurabileceğimiz eserlerdir diyebilirim yani daha somut bir tabirle mevcut durumda bile Türkiye iç ve dış pazarlarda RCEP ülkeleri ile rekabet etmekte zorlanırken beklenen bir serbest ticaret muahedesinin Türkiye’nin lehine olması çok mümkün değil.

Son yıllarda dünyada serbest ticaret muahedeleri geçmişe oranla çok daha sık karşılaşılan bir olguya dönüştü ve bu Türkiye lehine bir gelişme değil. Türkiye, Avrupa serbest bölgesinin bir kesimi ve bunun uzun yıllar yararını gördü ancak AB’nin son yıllarda Türkiye’yi kapsamayacak formda yeni serbest ticaret muahedeleri yapması Türkiye’nin aleyhine oluyor. Avrupa’nın yeni ticaret mutabakatları Türkiye’nin güçlü olduğu bir pazarda yeni rakiplerin ortaya çıkmasının yanında Avrupa’nın mutabakatlarıyla birçok eser Türkiye’ye AB üzerinden daha avantajlı koşullarla gelirken biz AB’nin serbest ticaret mutabakatlarında taraf olmadığımız için Türkiye aynı biçimde ürünlerini AB üzerinden üçüncü taraflara daha avantajlı olarak taşıyamıyor. Bunun dışında pozisyona dönersem örneğin RCEP zati bölgeye karşı dezavantajlı olan Türkiye’nin durumunu daha da zayıflatıyor.

Türkiye’nin serbest ticaret muahedesi alternatifleri

Türkiye halihazırda aslında Avrupa serbest ticaret bölgesine üye lakin Avrupa’nın üçüncü taraflarla yaptığı mutabakatlara Türkiye’yi dahil etmesi son derece önemli bir mevzu diyebilirim. Bunun dışında günümüzde serbest ticaret mutabakatlarının süratle artan kıymeti sebebiyle Türkiye alternatiflerini artırmalıdır. Kolay bir örnek vermek gerekirse yakın zamanda Türkiye ile ABD ortasında 100 milyar dolarlık ticaret hacmi üzere altı pek dolu olmayan hedefler dile getirildi ama ticaret hacminde harika bir artış neden olsun sorusuna makul bir cevap bulmak sıkıntı, bu türlü olunca da 100 milyar dolarlık hedefle 1 trilyon dolarlık hedef ortasında bir fark olmuyor.

ABD seçimlerini Biden’ın kazanması pek Türkiye’nin lehine bir durum olarak değerlendirilmiyor ama bunun sebebi yüklü olarak politik… Ekonomik olarak değerlendirildiğinde Biden idaresi Türkiye ve emsali ülkeler için daha olumlu bir konjonktür vaat ediyor, pozisyona dönersem Trump periyodu Türkiye çok uzun yıllardır ABD ile sürdürdüğü demir, alüminyum ticaretinde bile önemli zorluklarla karşılaşmıştı ancak Biden döneminde politik meseleler çözülürse ABD ile Türkiye ortasında bir ticaret mutabakatı için koşullar çok daha uygundur diyebiliriz. Türkiye ile ABD ortasındaki ticaret hacminde 100 milyar dolar üzere bir hedef çok gerçekçi değil ama bir serbest ticaret mutabakatı söz konusu olunca 100 milyar dolar üzere sayılar çok hayali sayılar olmaz.

Türkiye kendi ticaret iştiraklerini kurabilir mi

Türkiye’nin var olan ticari iştiraklerden kâfi yarar görmemesi alternatif üretme fikrini akla getiriyor ama bu bahiste da ülkemiz çok şanslı değil. Mesela geçmişte ”CENTO” üzere örnekler mevcut ama bölgedeki istikrarsızlıklar sebebiyle CENTO ve gibisi oluşumlar pek aktif olamamıştı. CENTO faal iken üye ülkelerin günümüzdeki durumlarına baktığımızda ülkelerin yalnızca isimleri aynı kalmış. (Hepsinin değil !) Bunun da ekonomik sonucu istikrarlı bir ekonomik iştirak kurulamamasıdır.

Günümüzde de EİT üzere bölgesel oluşumların içindeyiz ama coğrafyamızdaki sıkıntılar sebebiyle bu türlü oluşumlar önemli alternatifler haline gelemiyor. EİT ülkelerine baktığımızda bir çok ortak değere sahibiz ama politik ayrılıklar ise bölgenin ortak bir ekonomik çıkar için bir ortaya gelmesini zorlaştırıyor. Sonuç olarak da Türkiye coğrafyası sebebiyle Avrupa dışında çok fazla alternatife sahip demek sıkıntı.

Avrupa ile ortak pazar Türkiye’nin lehine mi

RCEP üzere alternatifleri ortaya çıkması insanların aklına Avrupa ile gümrük birliği Türkiye’nin lehine mi sorusunu getiriyor. 1996’da yakın devirde Avrupa Birliği’ne girecek olan Türkiye öncelikli olarak gümrük birliğine girdi lakin o gün doğan çocuklar askere gidip çoluk çocuğa karışmaya başlamış olsa da Türkiye hala Avrupa birliğine giremedi ki önümüzdeki 15-20 yılda Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne girmesi çok muhtemel değil.

Gümrük birliğinin ekonomik tesirlerine bakarsak öncelikle sayılara geçmeden tekrarlamak da yarar var. Avrupa dünyanın en gelişmiş olan ekonomik bölgelerinden biri… Avrupa ile ticaret dengemizde Avrupa’nın birçok eserde alternatifsiz olduğunu unutmamak gerekiyor.

Sayılara gelince Türkiye 1996’da Avrupa’ya 12 milyar dolar civarında ihracat yapmış, bu sayı son yıllarda 90 milyar dolara civarında. İthalata gelince 1996’da Türkiye’nin Avrupa’ya ithalatı 24 milyar dolar civarında iken günümüzde bu sayı 80-90 milyar dolar civarında.

Miktarsal olarak değil de oransal olarak bakınca Türkiye’nin ihracatının %54’ü 1996’da Avrupa’ya yapılıyordu, yıllar içinde bu oran %60’lara yaklaşıp 2012’de %39’a kadar düştü lakin genel olarak Türkiye’nin ihracatında Avrupa’nın hissesi %50’lerden pek uzaklaşmıyor.

İthalata bakınca ise 1996’da Avrupa’nın Türkiye’nin ithalatında hissesi %55 miş ancak geçen yıllar içinde bu oran daima olarak gerileyip %35’ler civarına düşmüş.

Türkiye’nin Avrupa’ya karşı ticaret açığı 1996’da 10 milyar dolar civarındaymış ve bu sayı 2008’de de 10 milyar dolar civarında ki ticaret hacmi 3 kat artarken ticaret açığının sabit kalması olumlu bir durum. 2008 sonrası Türkiye’nin Avrupa’ya karşı ticaret açığı 30 milyar dolar civarlarına kadar yükseliyor ama bu durum da gümrük birliğinden çok TL’nin güçlenmesi ile alakalı ( Yazının sonuna husus hakkında link bırakacağım.) bir kıssa zira Türkiye’nin bahsettiğim devirde ticaret açığı 100 milyar dolara yaklaşmış. (100 milyar doların aşıldığı periyotlar de var.)

Sonuç olarak Türkiye’nin Avrupa dışında cezbedici alternatifleri çok fazla değil iken dünyada artan serbest ticaret muahedeleri Türkiye’nin pek lehine olmuyor. Türkiye’nin Avrupa ile olan serbest ticaret muahedesini yeni şartlara göre yine düzenlemesi olumlu olur.

Yazının Kaynağına Buradan Ulaşabilirsiniz

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Bu web sitesi deneyiminizi geliştirmek için çerezleri kullanır. Bununla iyi olduğunuzu varsayacağız, ancak isterseniz vazgeçebilirsiniz. Kabul etmekMesajları Oku

%d blogcu bunu beğendi: