İzmir Depreminde Bir Bina Neden Yat Yattı?

Geçtiğimiz haftalarda gerçekleşen 6,9 büyüklüğündeki İzmir depreminde bilhassa Bayraklı ilçesinde pek çok binanın çöktüğünü, çok daha fazlasının ise hasar aldığını görmüştük. Bu üzücü doğal afet sonucunda binalarımızın ne kadar dayanıksız olduğunu da son derece acı bir formda öğrenmiş olduk. Yaşanan en farklı olaylardan biri de Bayraklı İlçesi’nin Manavkuyu Mahallesi’nde yer alan Yılmaz Erbek Apartmanı’nın bitişik olduğu binadan ayrılıp iki kat çökerek yan tarafa eğilmesi olmuştu.

Bu durum; yandaki binalar ayakta kalırken Yılmaz Erbek Apartmanı’nın neden yat yattığını sorusunu akıllara getirdi. BBC ise yaptığı birtakım araştırmalar sonucunda bu binanın neden yan yattığını açıklamaya çalıştı. Bu doğal afette zarar gören binanın durumlarına bakarak bundan sonra yapılan yapılarda bu kusurlara düşmememiz gerekiyor. Gelin, neden bu türlü bir yan yatma sorunu olduğuna birlikte bakalım.

İzmir depremindeki Yılmaz Erbek Apartmanı neden yan yattı?

Taban

Bayraklı bölgesinde 80’li yılların başına kadar tarımcılık faaliyetleri yürütüldü. Bu durum da bölgenin binlerce yıldır birikmiş olan ve en az 100 metre derinliğe inen alüvyonlardan oluştuğunu gösteriyor. Yumuşak bir taban olan alüvyonlar da deprem anında binlerce tonluk binaları ayakta tutmakta zorluk çekiyor. İnşaat mühendisi Mustafa Haluk Koter, yaptığı açıklamada burada daha önce 320 metrede sondaj çalışması yaptıklarını ve o derinlikte bile ana kayaya rastlamadıklarını söyledi. Koter’e göre bu bölgelerde yapılacak binaların çok yeterli bir araştırma ve mühendislik sürecinden geçmesi gerekiyor.

Rastgele bir deprem anında yumuşak tabanlar, oluşan dalgaları binaya çok daha sert bir biçimde hissettiriyor. Bayraklı ilçesinde çok fazla binanın yıkılması yahut zarar görmesi ise direkt bu sebebe bağlanıyor. Deprem ilk meydana geldiğinde ortaya P dalgaları çıkıyor. Bu dalgaların çabucak ardındansa asıl “yıkıcı dalgalar” diyebileceğimiz S dalgaları gelmeye başlıyor. Bu S dalgaları ise bilhassa alüvyonlu tabanlarda sıvılaşma meydana getirerek taşıma güçlerini kaybetmelerine neden oluyor.

Dokuz Eylül Üniversitesi Anabilim Kısmı Başkanı Prof. Hikmet Hüseyin Çatal, Yılmaz Erbek Apartmanı’nın temel projesinde yahut imalat aşamasında bir kusur yapılmış olabileceğini söyledi. BBC’nin açıklamasına göre başka uzmanlar ise binanın tabanında tespit edilen bir sorun olmadığını belirtti.

İnşaat aşaması

Türkiye’deki tüm binalar belli bir deprem yönetmeliğine göre yapılmalı. Yılmaz Erbek Apartmanı’nın yapı ruhsatı 1 Ocak 1998 olarak görünüyor. Buna karşın binanın projeleri 1975 yönetmeliğine göre hesaplanmış. Bunun bir çelişki yarattığını görsek de makul bir yönetmeliğe sahip olması ve birtakım artıları pek çok insanın hayatını kurtarıp binanın tamamen çökmesini engellemiş olabilir. Zira yapılan araştırmaya göre Yılmaz Erbek bloklarının enkazında nervürlü demir ve kaliteli beton tespit edildi. Yıkımda çalışan gruplar de gerecin güçlü olduğunu ve yıkımın başka binalara göre daha sıkıntı olduğunu söyledi.

Öte yandan binanın taban katında bulunan 10 dükkanın 8’i birleştirilerek bir tane geniş, ikisi de birleştirilerek küçük bir işyeri yapılmış. Bu süreçte de duvarların bir kısmı kaldırılmış ve dış duvarlara camekan eklenmiş.

Prof. Çatal, bu noktada “yumuşak kat” faktörüne dikkat çekerek, “Yapı ruhsatı alındıktan sonra projede rastgele bir yumuşak kat öngörüsü yok. Ama fiiliyatta onları kaldırıyorsunuz ve orayı yumuşak kat yaptınız. Deprem yönetmeliğindeki yumuşak kat için zorlayıcı şartlar nereye gitti? Yok. İşte orada kasvet başlıyor. Bütün bina kullanılamaz hale gelir. Yumuşak kat kullanılan yerlerde vefat sayısı çok fazla olur” sözlerini kullandı. Dolgu duvarlarının yapısal olarak dikkate alınmayabileceğini, ancak emniyet subabı işlevi gördüğünü söyledi.

Bununla birlikte bir görgü şahidi binada kolon kesme yapıldığını söyledi, ancak market zinciri basın açıklaması yaparak bunu reddetti.

Kontrol

Elde edilen bilgilere göre bina, 2001 sonunda depremden önceki son haline getirilmiş. Tüm işyerleri ve evler 2020’ye kadar aynı kalmış. O periyotta yer alan mevzuata göre, inşaat tamamlandıktan sonra belediyenin gelip binanın projeye uygun olup olmadığına bakması gerekiyor. Bu denetimden sonra oturma ruhsatı veriliyor. Pratikte ise binaya yerleşmek için bu tam olarak kural değil. Yılmaz Erbek Apartmanı’ndada beşerler yapı kullanım müsaadesi olmadan 5 sene oturup 2006’da ruhsatı almışlar.

Bu noktada en büyük sorun belediye ile bakanlık ortasındaki yetki karmaşası oluyor. Bayraklı Belediye Başkanı Serdar Sandal, BBC’nin bahse ait sorusuna “Yetki karmaşası var. Hangisi bizde hangisi değil? Belediye bu işe müdahale edebilir miydi? Hayır edemezdi. Biz metruk yapıları yıkmakla mükellefiz. Şikayetin somut olduğu kaçak yapıları yıkıyoruz biz” dedi. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ise aynı soruya verdiği yazılı cevapta “Yetki karmaşasının olmadığını” söyledi.

Sonuç

Yılmaz Erbek Apartmanı’nda en az 10 kişi enkazda hayatını kaybetti. Ayrıyeten enkazdan kurtarılan 5 kişi ise ağır bakımda hayata veda etti. Bu süreçte 45 ev ve 2 işyeri tamamen yıkıldı. 150 kişinin evsiz kalmasına yol açan bu bina yalnızca 20 yıllıktı. İnşaat mühendislerine göreyse bir binanın ekonomik ömrü 70 – 75 yıl ortasında hesaplanıyor.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Bu web sitesi deneyiminizi geliştirmek için çerezleri kullanır. Bununla iyi olduğunuzu varsayacağız, ancak isterseniz vazgeçebilirsiniz. Kabul etmekMesajları Oku