h Dolar 9,0674 %0.34
h Euro 10,5055 %0.34
h BIST100 1.413,54 %-0,23
a İmsak Vakti 02:00
İstanbul 15°
  • Adana
  • Adıyaman
  • Afyonkarahisar
  • Ağrı
  • Amasya
  • Ankara
  • Antalya
  • Artvin
  • Aydın
  • Balıkesir
  • Bilecik
  • Bingöl
  • Bitlis
  • Bolu
  • Burdur
  • Bursa
  • Çanakkale
  • Çankırı
  • Çorum
  • Denizli
  • Diyarbakır
  • Edirne
  • Elazığ
  • Erzincan
  • Erzurum
  • Eskişehir
  • Gaziantep
  • Giresun
  • Gümüşhane
  • Hakkâri
  • Hatay
  • Isparta
  • Mersin
  • istanbul
  • izmir
  • Kars
  • Kastamonu
  • Kayseri
  • Kırklareli
  • Kırşehir
  • Kocaeli
  • Konya
  • Kütahya
  • Malatya
  • Manisa
  • Kahramanmaraş
  • Mardin
  • Muğla
  • Muş
  • Nevşehir
  • Niğde
  • Ordu
  • Rize
  • Sakarya
  • Samsun
  • Siirt
  • Sinop
  • Sivas
  • Tekirdağ
  • Tokat
  • Trabzon
  • Tunceli
  • Şanlıurfa
  • Uşak
  • Van
  • Yozgat
  • Zonguldak
  • Aksaray
  • Bayburt
  • Karaman
  • Kırıkkale
  • Batman
  • Şırnak
  • Bartın
  • Ardahan
  • Iğdır
  • Yalova
  • Karabük
  • Kilis
  • Osmaniye
  • Düzce
a

Gizem Öztok Altınsaç: 2020’den çıkan iki önemli iktisat dersi

Bir bütün olarak 2020’nin hepimize çok şey öğrettiği kesin; buna pandeminin can yakan sonuçları da dahil. Krizler, ders çıkarıp öğrenme manasında çok değerli. İktisat tarafına bakarsak, en kısa haliyle son bir yıla dair iki ders öne çıkabilir. Bunlardan ilki global iktisatta, “önceliklendirmenin önemi”. İkincisi de Türkiye iktisadı bacağında, serbest piyasaya müdahale ettiğinizde sonucun nerelere varacağı konusu.

Global iktisattan başlarsak; Şubat ortası, Mart 2020 başları… Pandemi var ama şimdi “pandemi” demiyoruz. Çin’i konuşuyoruz yalnızca. Derken tüm dünyaya süratle yayılmaya başlıyor. Mart ayının başı, ABD Merkez Bankası, FED, apansız toplanarak faizi düşürüyor. Piyasa olarak şaşkınız. Bir çok iktisatçıdan, global çapta, bu nasıl hareket ne manası var üzere tenkitler duyuyoruz. İktisatçılar da sık sık yanılabiliyorlar. Akabinde, Mart 15, 2020, bir Pazar günü.. O hafta Perşembe günü ABD Merkez Bankası FED’in olağan toplantısı var. Toplantıya dört gün kalmış. FED, toplantıya kadar bekleyemeden Pazar günü yeniden acil toplanarak faizleri sıfıra düşürüyor.

Ve aslında kısa bir mühlet sonra görüyoruz ki, FED, bir merkez bankasının atabileceği en süratli adımı en kısa vadede atmış oluyor.

İktisatta pandemi sarsıntıları

İlerleyen periyotta, art geriye tüm merkez bankalarından, emsali görülmemiş ölçüde para basıldığına şahit oluyoruz. O devir FED, Avrupa Merkez Bankası ve Japon Merkez Bankasının 14 trilyon dolar olan toplam bilanço büyüklükleri bir yıl içinde 23 trilyon dolara çıkıyor (Aralık 2020). Büyük merkez bankaları bu ani adımları ile, gelmekte olan koronavirüs krizinin bir finansal krize dönüşmesini engellemeye çalışıyorlar. Zira en öncelikli mevzu sürecin bir “finansal krize dönüşmesini engellemek”.

Global finansal şartların ansızın sıkılaşmaya başladığı, tüm finansal varlıkların da çok şiddetli değer kaybettiği bir Ocak-Mart devrine şahit oluyoruz. Küresel borsalar iki ay üzere kısa vadede %35 değer kaybediyorlar. Aynı devir, büyük merkez bankalarından gelen dev adımlar ve yüklü maliye politikası dayanağı ile, global çapta bir finansal kriz önleniyor. Akabinde da süratle hane halkı ve şirketlere takviyeler gelmeye başlıyor. Bu adımlar atılırken ve ekonomiler şiddetli daralırken de tüm küresel borsaların Nisan ortasından bu yana yükselişe geçtiğine de şahit oluyoruz.

İktisat daralırken borsalar nasıl yükseldi?

O periyot piyasaların coşkuyla kutladığı mevzu, global bir finansal krizin kenarından dönülmüş olması idi. Ekonomiler süratle tabana giderken piyasaların bu yansısını pek çok kesim anlamlandıramamıştı. 2020 sonuna geldiğimiz bugün borsaların yükselişinin hala devam ettiğini görüyoruz. Elbette küresel faizlerin tabana vurmuş olmasının da bunda tesiri azımsanamaz.

Unutmayalım, hem mali teşvikler hem de mali teşvikler 2021’de devam edecek. Buradaki plan, FED ve başka büyük merkez bankaları daha o ilk adımı atarken, 2021 sonu hesaplanarak yapılmıştı. Global iktisadın neredeyse %15’inin silindiği bir periyot geçiriyoruz. Krize girdiğimiz 2020 başına, şimdi dönebilmiş değiliz. Virüs ve mutasyon konusu daha da berbata gitmez varsayımı ile yapılan tüm projeksiyonlar, gerçek manada başladığımız noktaya ancak 2021 ortasında geleceğimizi gösteriyor. Münasebetiyle, basılan para, aslında etrafa saçılmış da değil, pandemi kaynaklı ekonomilerde açılan çukurları doldurmaya ancak yetiyor.

Gelelim Türkiye’ye

Sanırım 2020’de finansal piyasalarda olan herkesin, bir kitabı dolduracak kadar anısı olmuştur. Her güne yeni bir regülasyonla, değişiklikle uyandığımız, bakalım bu haftasonu ne gelecek dediğimiz çok sıkıntı bir periyodu geride bırakıyoruz.
Çok fazla bahis öğrendik ama bir tanesi kanımca hepsinden önemli. O da liberal piyasa işleyişine, haddinden fazla müdahale edersek sonucun nerelere varacağını görmüş olmamız. Kısa vade kazanımlar için, piyasa istikrarı ile oynadığımızda, orta vadede neleri kaybedeceğimizi önceden çokça anlatsak da maalesef bugün o yanlışların sonuçlarını yaşayarak görüyoruz.

Ne yaptık? Mayıs’tan Ağustos’a kadar, büyüme hedefiyle, olması gerekenin çok üzerinde, enflasyonu çok da ciddiye almadan, muazzam bir kredi takviyesi verdik. 2021’deki kredi büyümesini öne çektik. Artık, neresinden baksanız en az 4-5 ay bu kredi büyümesini göremeyeceğiz. Dolar kurunu Haziran civarlarında 6.85’te 1,5 ay kadar sabitleme macerasına girdik, rezervlerimizi çokça erittik. Gün sonunda kaçınışmaz olarak daha ani bir değer kaybıyla karşılaştık. 2019 sonunda milli gelirimiz 750 milyar dolardı, bu yılı 700 milyar dolar ile bitireceğiz. Hatırlarsak 2013’te milli gelirimiz 960 milyar dolar idi.

Enflasyon hedefi

2020’ye %11,5-12 enflasyon ile başlamıştık. Ama faizi çok süratli ve fazla düşürdük: Bir de yüklü kredi büyümesi olunca, hem enflasyon hem kur rayından çıktı. Elbette daima regülasyon değişikliğinin ve etkin rasyosu üzere uygulamaların da bu sürece olumsuz yansıması oldu.
2021’e bakarsak…

Yılın son iki ayını iktisat idaresindeki ani bir değişiklik ile geçirdik. Atılan adımlar yanlışsız tarafta ve kararlı olunca da finansal piyasaların olumlu karşılık verdiğini görüyoruz. Yılı %14,5 civarında bir enflasyonla tamamlıyoruz. Piyasaların 2021 ilk yarıda bakacağı en önemli bahis, enflasyonun %15-16 bandından aşağı dönüp dönmeyeceği olacak. Son yapılan paylaşımlardan ve aksiyonlardan da anlıyoruz ki, bu bahiste Merkez Bankası’nın duruşu net ve kararlı. Hasebiyle güçlü bir ilk yarının akabinde, 2021 ikinci yarıyılda enflasyonda kısmen rahatlayabiliriz. Yeniden de tüm piyasanın 2021 sonunda hala çift hane %11 civarı bir enflasyon varsayımıyla çalıştığını not edelim.

Bu halde gerçek adımlarla devam edersek 2021’de gelişmekte olan ülkelere para girişi başladığında, bu fırsattan yararlanma ve rezerv biriktirme bahtımız olur.

Yazının devamı burada.

Gizem Öztok Altınsaç / TÜSİAD Başekonomisti

Beğendiniz mi ?
Toplam 0 Puan: 0]
YORUMLAR

s

En az 10 karakter gerekli

Gönderdiğiniz yorum moderasyon ekibi tarafından incelendikten sonra yayınlanacaktır.

HIZLI YORUM YAP

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.

bitcoin forum - kocuce - Ko Cuce - Grafik Tasarım