Cemre Yoldaş: BİR İHTİMAL DAHA VAR: BORSANIN SİHİRLİ ALANI

“5 Haziran 1989 Pazartesi. Paris’teki Roland Garros kortlarının birinde, 1,75 uzunluğunda 17 yaşındaki bir Asya asıllı Amerika’lı servis atmaya hazırlanıyor. İsmi Michael Chang; o sene yapılan turnuvanın 15 numaralı seri başı. Karşısındaki rakibi ise kendisinden 12 yaş büyük, 1,88 metrelik uzunluğuyla, epeyce tecrübeli Çek oyuncu Ivan Lendl.  Daha da önemlisi Lendl dünya sıralamasında birinci ve o sene Fransa Açık Turnuva ’sına başta Avustralya Açık olmak üzere pek çok turnuvayı kazanıp geldi. Maçı değerlendiren Bud Collins ‘Chang onun dengi değil’ yorumları yapıyordu.

Fransa Açık’taki ilk iki seti Lendl çarçabuk aldı, Chang sıradaki iki seti alarak beraberliği sağladı ancak bu beraberliği sağlamak Chang için hiç kolay olmadı. Var gücüyle üç saati aşkın gösterdiği performans onu susuz ve yorgun bıraktı. Dördüncü setin sonuna gerçek Chang harap olmuştu ve koşmak zorunda olduğu her an bedenine kramplar giriyordu. Farkı muhafazaya çalışıyordu ancak vücudu onu yarı yolda bırakıyordu. Bu yorgunluktan ötürü servis atamıyor ve köşelere atılan topları karşılayamıyordu. Chang, içgüdüsel olarak da yorulmuş ve kendi rahat alanına çekilmek için maçı bırakmaya karar vermişti. Bu kararı bildirmek için hakeme gerçek yürüdü, hakemin yanına varmasına saniyeler kala bir şey fark etti ve fikrini değiştirdi. Sonucu belirleyecek olan beşinci ve son sete döndü…

Son sette Chang 15-30 gerideydi lakin o noktada bir dizi riskli taktikler uygulamayı göze aldı. Bu taktiklerin hezimetle sonuçlanması olasıydı. Başaramadığı taktirde tüm dünyaya tecrübesiz ve budala olarak görülecekti ama başarırsa mükafatı de büyük olacaktı. Chang, ilk servislerin hiç birinden sonuç alamamıştı o da daha önce hiç düşünmediği bir şeye karar verdi: Alttan servis atmak. Süratli, güçlü bir servis atmak yerine, topa alttan bir çocuk üzere vurdu. İşe yaradı, alttan attığı servisler Lendl şaşırttı ve skor 30’a eşitlendi. Chang’ın maçı almasına yalnızca iki sayı kalmıştı ve yeni bir şey daha denemeye karar verdi. Chang, Lendl’i tam servis atacağı zaman yavaşça servis çizgisine yürüdü ve maçı, izleyenlerin kahkahalarına ve yuhalamalarına boğdu. Bu olağandışı davranış karşısında Lendl’in dikkati dağıldı ve arka arda iki servis kusuru yaparak rakibine sayı verdi. Chang, bu maçı aldı, Fransa Açık’ı kazandı ve Grand Slam’ı kazanmayı başaran tarihin en genç tenisçisi oldu.”

Şayet How I Met Your Mother dizisini izlediyseniz bir uçak seyahati sırasında Barney ve Ted ortasında geçen şu repliği hatırlayabilirsiniz: “You have been living your whole life in a seatbelt. It’s time to unclick.” İşte; insanların hayatı boyunca beline bağladığı ve çözme fikrine kolay kolay yanaşmadığı emniyet kemerleri bir manada insanların konfor alanlarıdır.

Konfor Bölgesi, insanın kendini en rahat hissettiği, gerilimin ve riskin asgarî seviyede olduğu, kişinin dertsiz bir formda performans sergilediği, beynin birçok işi otomatik olarak yaptığı bir bölgedir. Bu biçimde düşünüldüğü zaman bir kişinin bu türlü bir ortamı terk etmesi için haklı bir neden yoktur. Ancak aynı konfor alanı sınırlı davranış kalıplarına da sahiptir. Başka bir sözle, uyguladıkları marifetlerde zaman içinde değişiklik yapmayan bireylerin performans seviyelerinin de sabit kalacağı manasına gelen bir bölge…

Her gün pek çok sebebin neden olduğu değişiklik yapma isteğini kendilerinde bulan beşerler denetim alanı dışında kalan alternatifleri de düşünmek isterler. Ancak, çok fazla güç kaybetmek istemeyen beyin tam da burada devreye girerek; insanlara geçmişte öğrenilen acı deneyimleri ya da yaşanılan memnun tecrübeleri hatırlatır. Bu anımsatmayla, insanların konfor alanında kalmalarını sağlar. Öte yandan, konfor alanından çıkıyor olmak başka bir mana daha taşır. Bu mana denetim bölgesinden çıkılmasına karşılık gelir. İnsanların denetim edemediği noktalarda aldıkları kararlar olumlu ya da olumsuz sonuçlar doğurabilir. Risk durumu, tam olarak burada başlamaktadır.  Alınacak karardan ötürü ortaya çıkacak sonucun ne olacağının tam olarak bilinememesi bireyleri belirsizlik durumuyla karşı karşıya bırakır. Olağan kaidelerde belirsizlik bireylerin içinde bulunmak isteyeceği bir durum değildir. Zira belirsizliğin yarattığı gerilim ve sonucun olumsuz olması durumunda meydana gelecek olan pişmanlık duygusu her bireyin baş edebileceği bir süreç değildir. Tüm bu yoğun hislerden ötürü beşerler değişimi önemli formda düşündüklerinde, bu fikre verdikleri ilk karşılık değişimi reddetmek olur. Zira beşerler, hissettiği endişe ve kaygıdan ötürü içinde bulunduğu ortamı sürdürebilmek için birtakım geçerli sebepler ararlar. İçinde bulundukları durumu kabullenmeleri ve keyifli olduklarını düşünmelerini sağlamak için birçok olumsuz sebebe karşılık birkaç olumlu sebep kafidir.  Dolayısıyla, siz değişim istediğiniz zaman “önceden de denedim ama olmadı” ya da “aslında düşününce burada nitekim rahatım” üzere niyetler ile çevrileceksiniz.

Değişim kanısıyla birlikte ortaya çıkan gerilim, gerçek derecede ve denetlenebilir olduğu zaman beşerler için sihirli bir alan yaratır. Bu alana optimum performans alanı denmektedir. Bu sihirli alan kişinin konfor alanından çıktığı, gelişimin, hareketin ve heyecanın olduğu alandır. Ancak gerilimin yönetilemediği noktada ise bu sihirli alan, içinde yüksek derece gerilim ve dert barındıran, bocalamaların ve kararsızlıkların bulunduğu hasebiyle da yanılgıların olduğu felç alanına dönecektir.

Riskli piyasalarda süreç yapan yatırımcılar her ne kadar konfor alanlarının bulunmadığını, daima al-sat süreçleri yaparak bir hareket halinde olduğunu düşünseler de sınırlı bir davranış kalıbı etrafında dönen davranışları vardır. Daima açığa satış süreci yapanlar, piyasanın yükseleceğini kabullenmek istemez ya da daima alım süreci yapanlar piyasanın düşebilme fikrine sıcak bakmaz. Uzun vadeli yatırım yapanlar, pay senetleri kısa sürede hedef fiyata geldiğinde satamazlar; kısa vadeli yatırımcılar, pay senedinin tam yükseleceği noktada tüm olumlu haberleri görmezden gelip yeni bir pay senedine geçerler. Teknik tahlili kullananların birçoğu temel tahlili vakit kaybı olarak görürken; temel tahlili kullananların birçoğu teknik tahlilin şirketin gerçek durumunu yansıtmadığını savunur. Birinci aldığı pay senedinden kar eden yatırımcı, daima o payda süreç yapmayı tercih edebilir -tüm olumsuz haberleri göz arkası ederek- ya da tam karşıtı. Mevduata para yatıran yatırımcılar borsaya kumar der, borsadaki pay senedine yatırım yapan yatırımcı ise mevduatın gelirini beğenmez aynı zamanda Vadeli süreçler ve Forex süreçlerine kumar der… Bu örnekler sayfalarca çoğaltılabilir.

Şayet paranızla para kazanmak üzere bir niyete sahipseniz zaman zaman konfor alanlarınızdan çıkmanız gerektiğini bilmeniz gerekmektedir. Birtakım günler piyasa al-sat sürecine uygundur,  bazı günler ise uzun vadeli beklemeye. Kimi pay senetlerinde teknik tahlil, kimilerinde temel tahlil ama çabucak hepsinde her ikisi de önemlidir. Bazen açığa satış süreci size iyi bir gelir sağlarken, bazen kaldıraçlı süreçler size gelir sağlar. Daima etkin olan, gelişen ve değişen bir piyasada sınırlı davranışlar etrafında dönmek size her zaman hakikat getiriyi sağlamayabilir. Burada önemli olan nokta siz kendi kalıp davranışınız dışına bir adım atmaya karar verdiğiniz zaman ortaya çıkan gerilimi nasıl yönetebildiğinizdir.

Bilhassa pay senetlerinde yatırım yapan yatırımcıların bildiği ve kullandığı bir cümle vardır. Derler ki: “Risk eşittir getiri”. Yani elde etmek isteyeceğiniz getiri oranında riski kabul etmeniz bunun içinde konfor bölgelerinizi terk etmeniz gerekir. Kabul ettiğiniz riskin sizde yarattığı gerilimi gerçek formda ve gerçek zamanda yönetebilirseniz size iyi bir kar getirebileceği üzere yüksek zararlardan da koruyabilir. Istırap konfor alanından çıkmak değildir meşakkat bunu bilinçsizce yapıyor olunmasıdır.

 

“Eğer artık bırakırsam bir daha her zora geldiğimde oyunu bırakmaya daha çok meyledeceğim.”

Chang maçı bırakmak için hakeme gerçek yürürken fark ettiği şey bu fikirdi. O kısa yürüyüş esnasında iki alternatifi vardı. Ya kendini rahat hissettiği konfor alanına geri dönecekti ya da risk alıp konfor alanının dışarısına adım atacaktı. O esnada risk almak yerine kendi güvenli alanına geri dönmeye karar verseydi büyük bir ihtimalle tarihe bu biçimde geçmiş olmayacaktı.

Cemre Yoldaş

Kaynaklar:

Sharot, T; Başkalarının Aklı

White, A; From Comfort Zone to Performance Management; https://www.researchgate.net/publication/228957278_From_Comfort_Zone_to_Performance_Management

Cemre Yoldaş: Borsadaki endişenin fırsatçısı: Beyindeki Şeytan

SHARPE NET KAR MARJI ve BORSA GETİRİSİ

Zeynep Candan: ACENTA GÖZÜNDEN BES’lerin EKSİKLERİ

Tüyo nedir? Hangi payın değerinin yükseleceğini yahut düşeceğini varsayım etmek

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Bu web sitesi deneyiminizi geliştirmek için çerezleri kullanır. Bununla iyi olduğunuzu varsayacağız, ancak isterseniz vazgeçebilirsiniz. Kabul etmekMesajları Oku

%d blogcu bunu beğendi: